Odporność chwastów? Zatrzymaj ją dzięki HRAC i mądrej rotacji herbicydów

HRAC - co to jest i po co rolnikowi?

HRAC (Herbicide Resistance Action Committee) to międzynarodowa klasyfikacja herbicydów według mechanizmu działania (mode of action). W praktyce pomaga:

• rotować mechanizmy działania, a nie tylko nazwy handlowe,
• układać programy odchwaszczania (jesień + wiosna),
• ograniczać ryzyko odporności krzyżowej i wielokrotnej,
• świadomie dobierać mieszaniny i następstwa zabiegów.

Nowy i stary podział HRAC, o co chodzi?

W obiegu funkcjonują dwa zapisy: nowszy – numeryczny oraz starszy – literowy. Niezależnie od formy, sedno jest identyczne: nie powtarzać bez końca tego samego mechanizmu działania w gospodarstwie.

Dlaczego odporność chwastów narasta?

• powtarzamy sezon po sezonie tę samą grupę HRAC,
• opieramy ochronę na „jednym filarze”,
• robimy poprawki tym samym mechanizmem,
• działamy rutynowo zamiast dopasować zabieg do dominujących chwastów (np. miotła zbożowa, wyczyniec, przytulia, chaber, rumiany).

Efekt? Selekcjonujemy biotypy, które przeżywają – i z czasem zabieg przestaje działać.

3 rodzaje odporności

1) Odporność prosta

Biotyp jest odporny na jedną substancję aktywną z danej grupy chemicznej w ramach tego samego mechanizmu działania. Przykład z praktyki: mogą wystąpić biotypy miotły zbożowej odporne na fenoksaprop-P-etylo, a jednocześnie wrażliwe na pinoksaden – choć obie substancje trafiają w ten sam mechanizm.

Jak to widzi rolnik: „Jedno zadziałało, drugie z tej samej półki już nie.”

2) Odporność krzyżowa

Odporność na co najmniej dwie substancje aktywne w obrębie tego samego mechanizmu działania. Przykładowo: jeśli substancje z jednej grupy (np. HRAC 1) przestają działać, herbicyd z innego mechanizmu (np. HRAC 2) może wciąż być skuteczny.

Sygnał z pola: „Poprawka zadziałała, bo była z innej grupy HRAC.”

3) Odporność wielokrotna (najgroźniejsza)

Chwast jest odporny na więcej niż jeden mechanizm działania – np. jednocześnie na substancje z HRAC 1 i HRAC 2. To scenariusz, który drastycznie ogranicza liczbę skutecznych rozwiązań, bo sama „zmiana preparatu” nie wystarcza.

HRAC w praktyce:

• Rotuj mechanizmy działania – sprawdzaj grupy HRAC substancji aktywnych, nie tylko nazwy handlowe.
• Unikaj powtórek w poprawkach – jeśli zabieg zawiódł, nie sięgaj po ten sam mechanizm działania.
• Planuj programy – jesień + wiosna z odmiennymi mechanizmami, zamiast pojedynczych „strzałów”.
• Dopasuj do pola – dobieraj rozwiązania pod dominujące chwasty (miotła zbożowa, wyczyniec, przytulia, chaber, rumiany).
• Ogranicz „kompensowanie” – dokładanie kolejnego zabiegu tym samym mechanizmem przyspiesza odporność.
• Notuj i oceniaj – zapisuj, co działało, a co nie; aktualizuj strategię pod rzeczywiste zachwaszczenie.

Jak układać programy: zboża i rzepak

Punktem wyjścia jest rozdzielenie mechanizmów między jesień i wiosnę. W zbożach celem jest presja na chwasty jednoliścienne (miotła, wyczyniec) oraz dwuliścienne (przytulia, chaber, rumiany), a w rzepaku – ograniczenie konkurencji chwastów od wschodów i zabezpieczenie łanu wiosną. Jeśli jeden zabieg nie „domknął” tematu, poprawka powinna pochodzić z innego mechanizmu działania. To minimalizuje ryzyko odporności krzyżowej i wielokrotnej.

Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć

• Monotonia HRAC – ten sam mechanizm co roku. Rozwiązanie: rotacja i przeplatanie w cyklu kilkuletnim.
• Poprawka „tym samym” – kuszące, ale ryzykowne. Rozwiązanie: zmiana mechanizmu.
• Brak rozpoznania chwastów – program „w ciemno”. Rozwiązanie: lustracja i celowanie w dominujące gatunki.
• Jeden filar – zbyt duże zaufanie do pojedynczej grupy. Rozwiązanie: programy i różnicowanie.

Podsumowanie

System HRAC powstał po to, by spowalniać narastanie odporności chwastów. Klasyfikuje herbicydy według mechanizmu działania i pomaga tak układać ochronę, by nie opierać technologii na tych samych „celach” w roślinie. To powtarzalność mechanizmu – częściej niż sama substancja – przyspiesza odporność, w tym krzyżową i wielokrotną. Świadome korzystanie z HRAC to prosty sposób, by utrzymać skuteczność zabiegów na lata.

FAQ – HRAC i odporność chwastów

Jak często zmieniać mechanizmy działania?

W każdym sezonie i między zabiegami (jesień – wiosna). Jeśli potrzebna jest poprawka, wybierz inny mechanizm działania niż w zabiegu podstawowym.

Czy różne nazwy handlowe oznaczają różne HRAC?

Niekoniecznie. Dwie różne etykiety mogą zawierać substancje o tym samym mechanizmie działania. Zawsze sprawdzaj grupę HRAC substancji aktywnych.

Skąd wiem, że to odporność, a nie błąd w wykonaniu?

Sygnały to m.in. przetrwanie typowych chwastów po prawidłowo wykonanym zabiegu, szczególnie jeśli podobnie było w poprzednich latach. Zwróć uwagę na schemat: „kiedyś działało, teraz nie bierze”.

Czy mieszaniny rozwiążą problem odporności?

Mieszaniny mogą ograniczyć ryzyko, jeśli łączą różne mechanizmy działania. Ale powtarzanie tych samych mechanizmów w kolejnych zabiegach nadal zwiększa presję selekcyjną.

Co zrobić, gdy zabieg nie domknął zwalczania miotły zbożowej?

Nie poprawiaj tym samym mechanizmem działania. Sięgnij po inny mechanizm HRAC i dopasuj termin do fazy chwastu i uprawy.

Czym różni się odporność prosta od krzyżowej i wielokrotnej?

Prosta dotyczy pojedynczej substancji w ramach mechanizmu; krzyżowa – kilku substancji w tym samym mechanizmie; wielokrotna – co najmniej dwóch różnych mechanizmów działania.

Czy przykład z fenoksaprop-P-etylo i pinoksadenem oznacza, że zawsze zadziała drugi?

Nie. To tylko przykład z praktyki, że biotyp może być odporny na jedną substancję, a wrażliwy na inną w tym samym mechanizmie. Dlatego kluczowa jest rotacja i monitorowanie efektów.

Czy HRAC dotyczy tylko zbóż?

Nie. Logika HRAC działa w każdej uprawie. W rzepaku również planuj programy tak, by nie powtarzać mechanizmów działania między jesienią a wiosną.